समाचार सारांश
- बाँके–बर्दिया क्षेत्रमा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व घटाउन बाघ र चितुवालाई टाढा राख्ने उद्देश्यले कृत्रिम गन्ध प्रयोग परीक्षण सुरु गरिएको छ।
- यो प्रविधिले जनावरको क्षेत्रीय व्यवहारअनुसार प्रतिस्पर्धीको गन्ध सिर्जना गरेर उनीहरूलाई मानव बस्तीबाट टाढा राख्ने लक्ष्य राखेको छ।
- गत वर्षदेखि पाँच वर्षे अनुसन्धानका रूपमा सुरु गरिएको परियोजनाले जैविक विविधता संरक्षण र द्वन्द्व न्यूनीकरणमा सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालगञ्ज : बाँके बर्दिया निकुञ्ज आसपास वा मध्यवर्ती बस्तीहरूमा बढ्दो मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्न कृत्रिम गन्धको प्रयोग परीक्षणको रुपमा गर्न थालिएको छ ।
तराई भूपरिधि तथा संरक्षण कार्यक्रम (ताल सिपि) का कार्यक्रम प्रबन्धक भरत भट्टले यो कृत्रिम गन्धको प्रयोगले बाघ र चितुवाजस्ता वन्यजन्तु मानव बस्तीमा प्रवेश गर्नबाट रोकेर मानव वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनिकरण गर्ने उद्देश्यले परिक्षणको रुपमा प्रयोग गरिएको बताए ।
उनले तराई भूपरिधि तथा संरक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत गत वर्षदेखि सुरु गरिएको यो प्रविधिले वन्यजन्तुको प्राकृतिक व्यवहारलाई आधार बनाई परिक्षणको रुपमा प्रयोग थालीएको जानकारी दिए ।
उनले भने–‘बाघ र चितुवाले आफ्नो क्षेत्र निर्धारण गर्न पिसाब वा नङले कोतरेर गन्ध छाड्ने गर्छन् । यही प्रक्रियालाई अनुसरण गर्दै कृत्रिम गन्ध प्रयोग गर्दा जनावरलाई आफ्नो क्षेत्रमा अर्को प्रतिस्पर्धी आएको भान हुन्छ र उनीहरू त्यहाँबाट टाढा जाने गर्छन ।’
‘टी’ आकारको पाइपमा गन्ध राखेर बाघ तथा चितुवा हिडडुल गर्ने स्थानमा क्यामेराको ट्रयापिङ्ग गरी महिना दिनसम्म राखेर क्यामेरा ट्रयापिङ्गबाट उपलब्ध फुटेजको अध्ययन गरिन्छ । एकपटक ‘टी’ आकारको पाइपमा राखेको गन्ध एक महिनासम्म रहिरहने उनले जानकारी दिए ।
उनले भने–‘ यो गन्ध बाघ चितुवा वा कुनै पनि मानव र जनावरलाई हानी नपुराउदैन । मात्र बाघ र चितुवाको लागि उसको प्रतिस्पर्दीको क्षेत्रमा प्रवेश गरेको गन्धले संकेत गर्छ र त्यो त्यहाँबाट अनेत्रै जान्छ ।’
तराई भूपरिधि तथा संरक्षण कार्यक्रम (ताल सिपि) कार्यक्रम एशोसिएट प्रतीक शाहका अनुसार यो अनुसन्धानमूलक परियोजना गतवर्षदेखि पाँच वर्षका लागि सञ्चालनमा ल्याइएको हो ।
उनले चितुवा र बाघलाई मानव बस्तीबाट सुरक्षित दूरीमा राख्नु नै यस अध्ययनको मुख्य लक्ष्य भएको बताए । उनले यसका लागि बर्दियाको खाता कोरीडोरको ३० ठाँउमा क्यामेर राखेर अध्यन भई रहेको जनाकारी दिए ।
उनले गतवर्ष ५ थरीको गन्धमा गरेको अध्ययन अनुसार २ वटाले बाघलाई, २ वटाले चितुवालाई र १ वटाले बाघ र चितुवा दुबैलाई प्रभावित पारेको बताए । त्यसै अध्ययनलाई अलि बिस्तृतमा यो वर्षपनि अघि सारिएको उनको भनाई छ ।
यस कार्यक्रममार्फत जैविक विविधता संरक्षण, वन्यजन्तुको आवास व्यवस्थापन तथा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका गतिविधि सञ्चालन हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
